Jennifer Doudna
Jennifer Anne Doudna (tugʻilgan 1964-yil 19-fevral) – amerikalik biokimyogar. U 2020-yilda Kimyo boʻyicha Nobel mukofotini Emmanuelle Charpentier bilan CRISPR gen tahrirlash boʻyicha kashshof tadqiqotlari uchun boʻlishgan.
Iqtiboslar
[tahrirlash]- Men ommaviy axborot vositalaridan shunday taassurot olgan edimki, fan qari oq tanli erkaklar uchun, yaʼni Eynshteynga oʻxshagan odamlar uchun, menga oʻxshaganlar uchun emas …
- Joel Achenbach tomonidan keltirilgan, (May 3, 2016)"Pondering 'what it means to be human' on the frontier of gene editing". The Washington Post.
- … CRISPR aslida bakterial immun tizimidir. Bu qadimiy tizim mikroblarda virus infeksiyasining oldini olish uchun rivojlangan. Bizning bunga boʻlgan qiziqishimiz aynan shu fundamental biologiyadan boshlangan, yaʼni „Bu qanday ishlaydi?“ degan savoldan. Biz Emmanuelle Charpentier bilan hamkorlikda tadqiqot olib bordik, u tibbiy mikrobiolog, va uning laboratoriyasi bilan olib borgan ishimiz shuni koʻrsatdiki, ushbu CRISPR immun tizimining tarkibiy qismlaridan biri Cas9 deb ataladigan oqsil boʻlib, u virus DNKsini topish va kesish uchun dasturlanishi mumkin.
Biz bu ishni 2012-yil yozida chop etdik va oʻshandan beri mening hayotim oʻzgardi.- „Programming life: An interview with Jennifer Doudna“. McKinsey & Company (4-iyun 2020-yil). (McKinsey hamkori Michael Chui tomonidan intervyu)
- … Menimcha, inson oʻz qiziqishlarini qabul qilishi va ularga butunlay berilishi kerak. Kamroq muvaffaqiyatga erishgan odamlar, mening fikrimcha, biror ish bilan shugʻullanib koʻrishadi, lekin unga toʻliq kuch sarflashmaydi. Ular deyarli hech qachon oʻzlariga muvaffaqiyatga erishish imkonini bermaydi, chunki juda erta ortga chekinishadi. Yoshlar uchun men shuni aytaman: harakat qiling, qiyin paytlarda sizga yordam beradigan qoʻllab-quvvatlovchi ustozlarni toping va davom eting. Chunki agar sizda yaxshi gʻoya boʻlsa, u qandaydir tarzda amalga oshadi. Qanday boʻlishini oldindan ayta olmasligingiz mumkin, lekin uni davom ettirishingiz kerak.
- „Interview with Jennifer A. Doudna, February 2021“. The Nobel Prize in Chemistry 2020 (nobelprize.org).
- Men biologiyani oʻrganganimda, biz DNKning tuzilishi va kodini oʻrgandik, shuningdek oqsillar hujayralarda asosiy ishlarni bajarishini bildik, RNK esa zerikarli vositachi, goʻyo oʻrta boʻgʻin boshqaruvchisi sifatida koʻrilgan … Men shundan juda hayratda qoldimki, Garvardda yosh daholardan biri – Jack Szostak – hayotning kelib chiqishini tushunish kaliti aynan RNK deb hisoblab, unga toʻliq eʼtibor qaratmoqchi edi.
- Walter Isaacson tomonidan keltirilgan, The Code Breaker: Jennifer Doudna, Gene Editing, and the Future of the Human Race. Simon and Schuster, 2021 — 45-bet. ISBN 9781982115876.
- … bu qisqartma biroz esda qoladigan. U „Clusters of Regularly Interspaced Short Palindromic Repeats“ degan iboraning qisqartmasi. Oh! Meni yana shuni aytishga majbur qilmang. … Bu nimani anglatadi – nimani ifodalaydi – bu bakteriyalardagi immun tizim boʻlib, DNK ketma-ketliklaridan (aslida viruslardan kelib chiqqan) foydalanadi … ular RNK molekulalariga transkripsiya qilinadi va hujayralarda qidirish va yoʻq qilish mexanizmi orqali virus genetik materialini topib, uni kesib tashlaydi
- (March 29, 2022)"The Code Breaker: A Conversation with Jennifer Doudna". Whitehead Institute for Biomedical Research, YouTube. (Ruth Lehmann tomonidan intervyu) (videoning 5:50 qismidan, umumiy 49:15)
- Ikki yil avval men Nyu-Jersi shtatining Newark shahridagi aeroport zalida noutbukimda ishlayotgan edim, shunda koʻzim ikki oʻgʻli bilan ketayotgan bir juftlikka tushdi. Kichik oʻgʻil asta-sekin qoʻltiqtayoqlarda yurardi va mushak distrofiyasi deb ataladigan irsiy kasallikning aniq belgilarini namoyon qilardi. Odatda bolalikda namoyon boʻladigan bu kasallik asta-sekin bemorlarning yurish qobiliyatini yoʻqotadi. Oxir-oqibat, men bilardimki, qoʻltiqtayoqlar ham yetarli boʻlmay qoladi.
Yuragim tez ura boshladi. Mushak distrofiyasining koʻp turlari mushak oqsillarini zaiflashtiradigan genetik mutatsiyalar natijasida kelib chiqadi va men aynan shu kabi bolalarning DNKsini qayta yozish uchun CRISPR texnologiyasidan foydalanib davolash mumkinligi haqida yigʻilishdan kelayotgan edim.
Men yaratishda yordam bergan texnologiya bu bolaning hayotini qanday oʻzgartirishi mumkinligini tasavvur qilib, his-tuygʻularga toʻlib ketdim. Umid va hayratdan tashqari, CRISPR imkoniyatlarini dunyo boʻylab unga eng muhtoj boʻlgan odamlarga yetkazish uchun kuchli shoshilinchlik hissi bilan toʻldim.- (September 12, 2022)"Starting a Revolution Isn’t Enough: CRISPR is changing the world—but it can do more.". The Atlantic.