Oleksandra Matviichuk

Oleksandra Matviichuk, 2022-yil

Oleksandra Vyacheslavivna Matviichuk (ukraincha: Oleksandra V’yacheslavіvna Matvіychuk; 8-oktyabr, 1983-yil) – ukrainalik inson huquqlari boʻyicha yurist va fuqarolik jamiyati yetakchisi. U Kiyevda faoliyat yuritadi. U fuqarolar erkinligini himoya qilish markazi nodavlat tashkiloti rahbari hisoblanadi, mazkur tashkilot 2022-yilda Nobel tinchlik mukofoti bilan taqdirlangan. Shuningdek, u oʻz mamlakati va OSCE mintaqasida demokratik islohotlar tarafdori sifatida faol ishlaydi.

Iqtiboslar

• Biz juda oʻzaro bogʻlangan dunyoda yashaymiz. Biz devorlar qurib, inson huquqlari bilan bogʻliq haqiqiy muammolarga koʻz yumolmaymiz.
  • „She used to avoid police. Today, she teaches them.“ in Share America (8 April 2016)

• Men oʻzim, oilam, hamkasblarim yoki doʻstlarimni kelajakda nima kutayotganini bilmayman. Ammo bir narsaga aminman: Ukraina qarshilik koʻrsatadi, chunki biz oʻz mamlakatimiz, shaʼnimiz, xalqimiz va qadriyatlarimiz uchun kurashmoqdamiz. Rossiya bizni mavjud boʻlmagan oʻtmishga qaytarishga urinmoqda. Biz hech qachon tiklangan Sovet Ittifoqining bir qismi boʻlmaymiz. Putin ertami-kechmi yutqazadi.
  • „Ukrainian human rights lawyer works on war crimes, fights for survival“ in New York Post (5 March 2022)

• Ayollar hozir mamlakat mudofaasining barcha sohalarida ishtirok etmoqda. Ayollar Ukraina armiyasida xizmat qilmoqda. Ayollar hududiy mudofaa boʻlinmalariga qoʻshilgan. Ayollar muhim siyosiy qarorlar qabul qilmoqda. Ayollar tibbiy yordam koʻrsatmoqda. Ayollar Rossiya urush jinoyatlarini hujjatlashtirmoqda. Siz ushbu bosqinga qarshi ijtimoiy qarshilikning har bir sohasida ayollarning katta ulushini koʻrishingiz mumkin. Hech boʻlmaganda urush davrida Ukrainada gender tengligi mavjuddek koʻrinadi. Ayollar hozir erkaklar bilan teng ravishda kurashning oldingi safida turibdi.
  • "„No time for reflection, emotions or crying“" in New Eastern Europe (25 March 2022)

• Mamlakatdagi umumiy kayfiyatdan koʻrib turibmanki, ukrainaliklar mamlakatimizni va vayron qilingan shaharlarimizni birgalikda qayta qurish orzusini baham koʻrmoqda. Ular urushdan keyin mamlakatimizni muvaffaqiyatli demokratik oʻzgartirishga qatʼiy qaror qilgan. Ushbu orzu barchamizni kurashni davom ettirishga undaydi.
  • "„No time for reflection, emotions or crying“" in New Eastern Europe (25 March 2022

• Birlashgan Millatlar Tashkilotining barcha gʻoyalari Ukrainada xavf ostida. Agar Putin muvaffaqiyatga erishsa, yangi dunyo tartibi shakllanadi. Unda yirik davlatlar yana jazodan qoʻrqmasdan qoʻshnilariga bostirib kirishi mumkin boʻladi. Insoniyat tarixidagi qisqa davr – xalq irodasi davlat boshqaruvining asosi boʻlgan davr – yakuniga yetadi. Neo-imperial kuchlar iqtisodiy bosim, siyosiy nazorat, dezinformatsiya va harbiy majburlash orqali kichik davlatlarni oʻz taʼsir doirasiga aylantiradi. Ochiq va xavfsiz dunyo oʻrnini yopiq, boʻlingan va zoʻravon dunyo egallaydi.
  • „Ukraineʼs Fight Is the World’s Fight“ in Project Syndicate (28 April 2022)

• Biz juda murakkab davrda yashayapmiz. Dunyo siyosiy yetakchilari tarixiy mas’uliyatni oʻz zimmasiga olishi kerak. Koʻp yillar davomida men siyosatchilar muammolar oʻz-oʻzidan yoʻqoladi, deb oʻylayotgandek harakat qilishini kuzatdim. Ammo haqiqat shuki, bu muammolar yoʻqolmaydi. Ular keyingi avlod uchun javobgarlikni oʻz zimmasiga olib, muammolarni hal qilishi kerak. Faqat saylov davrini emas, balki kengroq kelajakni oʻylashi lozim.
  • „What the Nobel Peace Prize-Winning Ukrainian Human Rights Group Wants From the West“ in TIME (7 October 2022)

• Biz juda oʻzaro bogʻlangan dunyoda yashaymiz. Faqat erkinlikni yoyish orqali uni xavfsiz qilish mumkin. Agar siyosiy yetakchilar bu tarixiy mas’uliyatni oʻz zimmasiga olmasa, oddiy odamlar ham buni amalga oshirishi mumkin. Inson huquqlari himoyachisi sifatidagi tajribam shuni koʻrsatadiki, oddiy odamlar oʻzlari oʻylagandan koʻra ancha katta taʼsir kuchiga ega. Oddiy odamlarning keng koʻlamli safarbarligi BMT aralashuvidan ham tezroq tarixni oʻzgartirishi mumkin.
  • „What the Nobel Peace Prize-Winning Ukrainian Human Rights Group Wants From the West“ in TIME (7 October 2022)

• BMT va uning aʼzo davlatlari xalqaro tinchlik va xavfsizlik tizimini isloh qilishi kerak. Barcha davlatlar uchun, ularning harbiy bloklarga aʼzo yoki aʼzo emasligidan qatʼi nazar, xavfsizlik kafolatlari yaratilishi lozim. Rossiya BMT Nizomini muntazam ravishda buzganligi uchun BMT Xavfsizlik Kengashidan chiqarilishi kerak.
  • „Head Of Nobel-Winning Ukrainian Rights Group Calls For International Tribunal For Putin, Lukashenka“ in Radio Free Europe (7 October 2022)

• Men umid qilamanki, biz gʻazabni yenga olamiz, chunki ertami-kechmi urush tugaydi va biz yana sivilizatsiyalashgan dunyoni qurishda davom etamiz. Bunday inqirozda odam millat yoki hudud chegaralaridan chiqib ketadi, chunki biz hammamiz insonmiz. Biz hozir oʻzimizni erkinlik va insoniy qadriyatlar uchun kurashayotgan odamlar sifatida koʻramiz. Biz uchun kim ukrain yoki yoʻqligi muhim emas. Biz rossiyalik va belaruslik inson huquqlari himoyachilari bilan hamkorlik qilamiz, chunki ularni yordam berishga undayotgan narsa umumiy insoniylikdir.
  • „Should Oleksandra Matviychuk Share the Nobel Peace Prize With Russians?“ in The Atlantic (8 October 2022)

• Nobel tinchlik mukofoti Ukrainadagi erkinlik uchun kurashayotgan barcha odamlarga berilgan mukofotdir. Bu mustaqil davlat boʻlish erkinligi. Ukrain tili va madaniyatini rivojlantirish erkinligi. Demokratik tanlov qilish erkinligi hamda inson huquqlari himoya qilinadigan, hukumat javobgar boʻlgan, sudlar mustaqil va politsiya tinch namoyishchilarga zoʻravonlik qilmaydigan davlat qurish erkinligidir.
  • „Oleksandra Matviychuk`s speech at the press conference dedicated to the 2022 Nobel Peace Prize“ (8 October 2022)

• Biz xalqaro hamjamiyatni ularning ovozi boʻlishga va ularni ozod qilish yoʻlida biz bilan birga harakat qilishga chaqiramiz. Shuningdek, Rossiya va Belarusdagi avtoritar rejimlarga qarshi kurashgan barcha siyosiy mahbuslarni ozod qilish zarur.
  • „Oleksandra Matviychuk`s speech at the press conference dedicated to the 2022 Nobel Peace Prize“ (8 October 2022)

• Bu hikoya umumiy yovuzlikka qarshilik haqida. Erkinlikning chegarasi yoʻqligi va inson huquqlari qadriyatlarining universal ekanligi haqida. Inson huquqlari himoyachilari jamiyatlarda koʻrinmas gorizontal aloqalarni yaratib, erkinlikni mustahkamlaydi va odamlarni himoya qiladi. Bu hududda yana bir bor hukmronlik qilishga urinayotgan kuch bor. Ammo u baribir yutqazadi va oxir-oqibat tinchlik qaror topadi. Bu mukofot „qardosh xalqlar“ haqidagi eski narrativni takrorlamasligi kerak. Bu boshqa narsani anglatadi – mening ustozim, dissident va faylasuf Yevhen Sverstyuk aytganidek: „Bizning erkinligimiz va sizning erkinligingiz uchun“.
  • „Oleksandra Matviychuk`s speech at the press conference dedicated to the 2022 Nobel Peace Prize“ (8 October 2022)

• Bu mukofot ikki oʻlchamga ega. Birinchisi – u nafaqat Ukraina inson huquqlari tashkiloti, balki erkinlik uchun kurashayotgan butun Ukraina xalqiga tegishlidir. Ikkinchisi – bu mukofot avtoritar rejimlarga qaramay, inson huquqlari va erkinlikni himoya qilish uchun oʻzaro aloqalar oʻrnatayotgan inson huquqlari himoyachilariga berilgan eʼtirofdir.
  • „Transcript from a telephone interview with Center for Civil Liberties“ (8 October 2022)

• Mening yigirma yillik tajribam shuni koʻrsatadiki, oddiy odamlar oʻzlari oʻylagandan koʻra ancha katta taʼsir kuchiga ega. Oddiy odamlarning keng safarbarligi dunyo tarixini BMT aralashuvidan tezroq oʻzgartirishi mumkin.
  • „Transcript from a telephone interview with Center for Civil Liberties“ (8 October 2022)

• Shunday odamlar borki, ular siz uchun kurashadi. Sizning huquqlaringizni himoya qiladi va sizni hech qachon yolgʻiz qoldirmaydi. Bu tushuncha kurashni davom ettirishga kuch beradi. Inson huquqlari himoyachilari koʻplab hududlarda shunchaki ishlamaydi, balki kurashadi. Baʼzida bu kurash befoyda koʻrinadi, ammo halol kurash davom etsa, natija kutilmagan tarzda yuzaga keladi.
  • „Transcript from a telephone interview with Center for Civil Liberties“ (8 October 2022)

• Baʼzida biz ogʻriqni hujjatlashtirayotgandek his qilamiz. Bu esa bizni holdan toydiradi. Ammo shu bilan birga, Ukraina va butun dunyoda odamlar oʻrtasida kuchli birdamlik toʻlqinini koʻraman. Oddiy odamlar gʻayrioddiy ishlarni amalga oshirmoqda. Bu energiya katta oʻzgarishlarga olib kelishi mumkin.
  • „Transcript from a telephone interview with Center for Civil Liberties“ (8 October 2022)

• Avvalo, men Ukraina tarixini bilaman. Biz yuzlab yillar davomida erkinlik uchun kurashganmiz va hech qachon taslim boʻlmaganmiz. Ikkinchidan, men ukrain xalqini bilaman. Putin bizni past baholadi, xuddi Gʻarb kabi.
  • „Freedom Fighter“ in National Review (9 October 2022)

• Mening birinchi tilim rus tili edi. Men maktabda Ukraina tarixi va adabiyotini oʻrganishni boshlaganimda ukrain tiliga oʻtdim. Shunda angladimki, ota-onam rus tilida oʻz ixtiyori bilan emas, balki majburlik tufayli gaplashgan.
  • „Freedom Fighter“ in National Review (9 October 2022)

• Ushbu urushda biz barcha maʼnolarda erkinlik uchun kurashmoqdamiz. Bu mustaqil davlat boʻlish erkinligi. Rossiyaning koloniyasi boʻlmaslik erkinligi, oʻz tilimiz va madaniyatimizga ega boʻlish erkinligi. Demokratik tanlov qilish va inson huquqlari himoya qilinadigan davlat qurish uchun kurashmoqdamiz.
  • „Freedom Fighter“ in National Review (9 October 2022)

• Rossiya jamiyatining muammosi shundaki, unda imperiyachilik tafakkuri mavjud. Men rossiyaliklar bu xususiyatni yenga olishiga umid qilaman. Bu ularning baxtli va muvaffaqiyatli boʻlishi uchun zarurdir.
  • „Freedom Fighter“ in National Review (9 October 2022)

• Adolat qimmatga tushadi, ammo u bebaho hisoblanadi.
  • „Justice is Costly, but Also Priceless“ in Coalition for the ICC (14 October 2022)

• Biz urushni yolgʻiz yakunlay olmaymiz, ammo har bir insonning saʼy-harakatisiz hech narsa oʻzgarmaydi. Biz Rossiyaning zoʻravonlik ustuvor boʻlgan madaniy makonidan ajralib chiqish uchun katta narx toʻlaymiz. Biz uzoq davom etadigan kurashga tayyor boʻlishimiz kerak va bu kurashda gʻalaba qozonamiz.
  • „18,000 episodes of war crimes through one heart. The story of human rights activist Oleksandra Matviychuk“ in Hromadske International (20 October 2022)

• Qonun ustuvorligi emas, balki mamlakatning harbiy blokka aʼzoligi xavfsizlikni belgilaydigan dunyoda yashash juda xavflidir. Bu insoniyat uchun xavflidir.
  • „‘Accountability gap’: Nobel peace prize winner warns Russian war crimes going unpunished“ in The Guardian (26 October 2022)