Kontent qismiga oʻtish

Valentina Tereshkova

Vikiiqtibosdan olingan

Valentina Tereshkova (6-mart, 1937-yil) — Rossiya State Duma a’zosi, muhandis va yakka holda kosmik parvoz amalga oshirgan birinchi va hozircha yagona ayol (1963-yil 16-iyun).

Hey osmon, shlyapangni yech, men yo‘ldaman!
Ayollar jahon hamjamiyatida tutgan buyuk rolni inkor etib bo‘lmaydi. Mening parvozim esa ushbu hissani davom ettirish uchun yana bir turtki bo‘ldi
Odamlar pullarini urushlarga sarflamasligi kerak...

Iqtiboslar

[tahrirlash]
  • Biz har birimiz tanlanishga loyiqmiz deb ishongan edik... Bu hech qachon yo‘qolmaydigan bog‘liqlik, do‘stlikdir (1963-yilgi kosmik missiya uchun raqobatlashgan besh ayol haqida)... Amerikaliklar, osiyoliklar, Yerga kosmosdan qaragan har bir inson bir xil gapni aytadi — Yer naqadar nihoyatda go‘zal va uni asrash qanchalik muhim. Sayyoramiz inson faoliyati, yong‘inlar va urushlardan aziyat chekmoqda; biz uni saqlab qolishimiz kerak... U yerda bo‘lganingizda Yerga beshikdek sog‘inasiz. Qaytib kelganingizda esa uni quchoqlamoqchi bo‘lasiz... Odamlar pullarini urushlarga sarflamasligi kerak...
  • Menimcha, odamlar bilan uchrashish, aloqa o‘rnatish va ularga kosmos haqida gapirib berish juda muhim... Bu ishonchni oshiradi va bu aynan bugun juda zarur... Juda ko‘p narsa rahbarlarga bog‘liq... Putin parchalanish yoqasida turgan mamlakatni qabul qilib oldi; u uni tikladi va bizga yana umid berdi. Odamlar unga ishonadi... Uni qanday kutib olishayotganiga va odamlarning unga qanday javob berishiga qarashning o‘zi kifoya. U ajoyib inson.
  • Men prezidentlik muddatiga qo‘yilgan cheklovlarni olib tashlashni yoki qonun loyihasining moddalaridan biriga shunday qoida kiritishni taklif qilaman: yangilangan Konstitutsiya kuchga kirgach, amaldagi prezident ham boshqa fuqarolar kabi davlat rahbari lavozimiga saylanish huquqiga ega bo‘lishi kerak... Nega sun’iy tuzilmalar qurish kerak, hamma narsa halol va ochiq tarzda ta’minlanishi lozim... Biz Konstitutsiyada prezidentlik muddatlari soniga qo‘yilgan cheklovni olib tashlashimiz yoki (agar vaziyat talab etsa va eng muhimi, xalq xohlasa) amaldagi prezidentning yangilangan Konstitutsiyaga muvofiq qayta saylanish imkoniyatini qonunda belgilashimiz kerak (...) Bu taklifni menga siyosiy doiralar emas, oddiy odamlar so‘rashdi.

U haqida

[tahrirlash]
  • Kommunizm yutuqlari tufayli mashhur bo‘lgan oddiy dehqon qizining hikoyasi uni yosh sovet ayollari uchun namuna qildi. Uning skafandr ichida jilmayib tushgan surati ramzga aylandi. Prezident Vladimir Putin Tereshkovani tug‘ilgan kuni munosabati bilan Moskvadagi qarorgohiga taklif qilib, uning parvozi bugungi Rossiya uchun ham ilhom manbai bo‘lib qolayotganini aytdi. “Sizning parvozingiz sovet xalqi va Rossiya xalqi uchun faxr bo‘lib qoladi”, dedi u Tereshkovaga, u qora kostyumida Sovet Ittifoqi Qahramoni oltin yulduzini taqib olgan edi. Sovet Ittifoqi qulagandan keyin Tereshkova deyarli jamoatchilikdan chetda qoldi va hozirda tashqi ishlar vazirligi huzuridagi xalqaro hamkorlik uyushmasiga rahbarlik qiladi hamda yetim bolalarga yordam berishga qaratilgan xususiy loyihalarda ishtirok etadi. “Sizga shuni aytmoqchimanki, men mamlakatga oxirigacha xizmat qilaman”, dedi u Putinga.
  • Kosmosda bo‘lganida Tereshkova bevosita Khrushchev bilan gaplashib, “barcha tizimlar mukammal ishlamoqda” va o‘zini “a’lo” his qilayotganini bildirgan. U javoban: “Valentina, Sovet Ittifoqidan chiqqan qizning kosmosga uchgan birinchi ayol bo‘lgani va bunday zamonaviy uskunalarni boshqargani meni juda xursand va faxrlantiradi”, degan. Tereshkova 1963-yil 16-iyunda kosmosga uchgan birinchi ayol bo‘ldi. U deyarli uch kun davom etgan parvozda Yer atrofida 48 marta aylanishni amalga oshirdi. Uning chaqiruv belgisi “Seagull” edi va Vostok-6 kosmik kemasi uchirilayotganda u quvonch bilan shunday degan: “Hey sky, take off your hat, I'm on my way!” Bu AQSh va Sovet Ittifoqi o‘rtasidagi kosmik poyga avjiga chiqqan davr edi.
  • Tereshkova kosmosda 70 soatdan ortiq vaqt o‘tkazdi va Yer atrofida 48 marta aylanishni amalga oshirdi. Sovet va Yevropa televideniyesi tomoshabinlari uning jilmayib turgan yuzini va oldida suzib yurgan jurnalini ko‘rishdi. Ular parvoz deyarli fojia bilan tugashi mumkinligini bilishmagan, bu holat qariyb 40 yil davomida sir tutilgan... Kosmik kemaning avtomatik navigatsiya dasturidagi xatolik sabab kema Yerdan uzoqlasha boshlagan... Tereshkova buni payqagan va sovet olimlari tezda yangi qo‘nish algoritmini ishlab chiqishgan. Tereshkova xavfsiz qo‘ndi, ammo yuzida ko‘karish paydo bo‘lgan. U Altay hududiga, hozirgi Qozog‘iston–Mongoliya–Xitoy chegarasi yaqiniga qo‘ndi. Qishloq aholisi unga skafandrni yechishda yordam berdi va kechki ovqatga taklif qildi. U rozi bo‘ldi, ammo keyinchalik qoidalarni buzib, avval tibbiy tekshiruvdan o‘tmagani uchun tanbeh oldi... Shunga qaramay, Tereshkova Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlandi, Lenin ordeni va Oltin Yulduz medalini oldi, Sovet Ittifoqi vakili sifatida faoliyat yuritdi va bu rolda BMTning Tinchlik oltin medalini ham oldi.
  • Kosmonavtlar guruhidagi ko‘plab ayollar Valentina Tereshkovani yaxshi do‘st sifatida ta’riflagan. “U har doim rahbarlar oldida bizning manfaatlarimizni himoya qilardi. Masalan, dastlabki davrda biz deyarli panjara ortida yashayotgandek edik. Moskvaga yaqin joyda yashardik, ammo faqat moskvaliklarga lagerdan chiqib oilasini ko‘rishga ruxsat berilgan edi”, deb eslaydi Zhanna Yorkina. “Men va Tereshkova zerikib, Moskvaga borishga ruxsat so‘radik. ‘Nima uchun? Nima sotib olmoqchisizlar?’ deyishdi. Bir kuni Tereshkova o‘zini tutolmay: ‘Ichki kiyim! Biz shuni sotib olmoqchimiz!’ dedi. Shu tariqa bizga ruxsat berishdi.”
    • The First Group of Female Cosmonauts Were Trained to Conquer the Final Frontier, By Uliana Malashenko, Smithsonianmag.com (2019-yil 12-aprel)
  • Uchish kuni yaqinlashgan sari ba’zi ayollar tanlanmasliklarini taxmin qilishdi. Valentina Tereshkova esa ko‘proq e’tibor qozonayotgan edi va tez orada aynan u uchishi rasman tasdiqlandi... Parvozdan keyingi global e’tibor sabab yanada ochiqroq shaxs kerak edi... Ishchi sinf vakili bo‘lgan ayol Sovet ideallarini yaxshiroq ifodalaydi deb hisoblangan.
    • The First Group of Female Cosmonauts Were Trained to Conquer the Final Frontier, By Uliana Malashenko, Smithsonianmag.com (2019-yil 12-aprel)
  • 1963-yil 16-iyunda sovet kosmonavti Valentina Tereshkova tarixiy chegaralarni buzdi va hozirgacha yangilanmagan bir nechta rekordlarni o‘rnatdi... U tug‘ilgan paytda ota-onasi qishloq xo‘jaligida ishlagan. Otasi Vladimir Tereshkov traktorchi bo‘lgan. U Ikkinchi jahon urushining dastlabki olti oyida, Valentina uch yoshga to‘lmasidan oldin halok bo‘lgan... Valentina 16 yoshida maktabni tark etib, shina zavodida ishlay boshlagan. Keyin u to‘qimachilik fabrikasiga o‘tgan. Shu davrda u Moskva Yengil sanoat texnik maktabida sirtqi ta’lim orqali o‘qishni davom ettirgan va 1960-yilda uni tugatgan. Shunday band jadvalga qaramay, u parashyut sportiga qiziqishni davom ettirgan. Bu mashg‘ulotga bo‘lgan qiziqishi shu qadar kuchli ediki, 22 yoshida birinchi sakrashini amalga oshirgach, u bu sportda musobaqalashadigan darajaga yetgan. U dastlabki yillarda bu mashg‘ulotni oilasidan sir tutgan.
  • Tereshkova kosmosga uchgan birinchi ayol edi. U Yer atrofida 48 marta aylanishni amalga oshirdi, birinchi va yagona orbital parvozida 2 kun 22 soat 50 daqiqa kosmosda bo‘ldi, hozirgacha atmosferadan tashqariga yakka holda uchgan yagona ayol bo‘lib qolmoqda va 26 yoshida kosmosga uchgan eng yosh ayol hisoblanadi.

Havolalar

[tahrirlash]
Wikipedia
Wikipedia
Vikipediyada tegishli maqola bor: 
"https://uz.wikiquote.org/w/index.php?title=Valentina_Tereshkova&oldid=26537" dan olindi