Wolfgang Amadeus Mozart

Agar xohlasang jim boʻl; lekin zarur boʻlganda gapir – va shunday gapirki, odamlar buni eslab qolsin.

Sanʼatimni mashq qilish men uchun oson boʻlib qolgan deb oʻylash xato. Ishonchim komilki, aziz doʻstim, kompozitsiyani oʻrganishga mendek koʻp mehnat qilgan odam yoʻq.

Men har kecha yotishdan oldin oʻylayman – hali yosh boʻlsam ham – ertangi kunni koʻrmasligim mumkin.

Wolfgang Amadeus Mozart (1756-yil 27-yanvar – 1791-yil 5-dekabr) – avstriyalik bastakor va musiqachi.

Iqtiboslar

• „Sie wird das nothwendigste und härteste und die hauptsache in der Musique niemahlen bekommen, nämlich das tempo, weil sie sich vom jugend auf völlig befliessen hat, nicht auf den tact zu spiellen.“
  • U hech qachon musiqadagi eng zarur, eng qiyin va eng asosiy narsani, yaʼni tempni oʻrganolmaydi. Chunki u bolaligidan boshlab ataylab ritmni eʼtiborsiz qoldirish odatini shakllantirgan.
  • Leopold Mozartga yozilgan maktub (24 October 1777), Friedrich Kerstning Mozart: The Man and the Artist, as Revealed in his own Words asaridan, tarjimon Henry Edward Krehbiel (1906).

• Men oʻzimni bilaman. Menda shunday diniy tuygʻu borki, men hech qachon butun dunyo oldida qilolmaydigan ishni qilmayman. Lekin safar davomida fikrlashi menikidan (va barcha yaxshi odamlarnikidan) mutlaqo farq qiladigan odamlar bilan birga boʻlish fikrining oʻzi meni qoʻrqitadi. Albatta, ular xohlaganicha yashashlari mumkin. Men ular bilan sayohat qilishni istamayman. Ular bilan biror yoqimli vaqt oʻtkaza olmayman va nima haqida gaplashishni ham bilmayman. Qisqasi, men ularga ishonmayman. Dinsiz doʻstlar uzoq vaqt doʻst boʻlib qolmaydi.
  • Leopold Mozartga yozilgan maktub (Mannheim, 2 February 1778).

• Eng ilhomlantiruvchi va dalda beruvchi fikr shuki, aziz otam va aziz singlim sogʻ-salomat. Men halol nemisman. Agar doimo gapirishga ruxsat berilmasa ham, xohlaganimni oʻylashim mumkin. Boshqa hech narsa emas.
  • Leopold Mozartga yozilgan maktub (Paris, 29 April 1778).

• Siz allaqachon bilishingiz mumkin boʻlgan bir xabarni yetkazishim kerak – yaʼni dinsiz bosh jinoyatchi Voltaire itdek ayanchli holda oʻldi – xuddi hayvon kabi. Bu uning jazosi.
  • Leopold Mozartga yozilgan maktub (3 July 1778).

• Oʻrtacha isteʼdodga ega odam sayohat qiladimi yoki yoʻqmi, baribir oʻrtacha boʻlib qoladi. Lekin yuqori isteʼdod egasi agar doimo bir joyda qolsa, asta-sekin soʻnib boradi.
  • Leopold Mozartga yozilgan maktub (11 September 1778).

• Men Mannheimni sevganimdek, Mannheim ham meni sevadi.
  • Leopold Mozartga yozilgan maktub (Mannheim, 12 November 1778).

• …ehtiroslar, kuchli boʻladimi yoki yoʻqmi, hech qachon jirkanch darajagacha ifoda etilmasligi kerak. Musiqa eng dahshatli vaziyatlarda ham quloqqa yoqimsiz boʻlmasligi lozim. U doimo yoqimli boʻlishi kerak, boshqacha aytganda, har doim musiqa boʻlib qolishi kerak…
  • Leopold Mozartga yozilgan maktub (Vienna, 26 September 1781).

• Mening vatanim men uchun har doim birinchi oʻrinda turadi.
  • Leopold Mozartga yozilgan maktub (24 November 1781).

• Haqiqat endi tan olinmaydi va qadrlanmaydi. Olqish olish uchun odam aravakash ham kuylay oladigan darajada sodda yoki aqlli odam tushunolmaydigan darajada murakkab narsalarni yozishi kerak.
  • Otasiga yozilgan maktub, 1782.

• „Will mich Deutschland, mein geliebtes Vaterland, worauf ich (wie Sie wissen) stolz bin, nicht aufnehmen, so muß in Gottes Namen Frankreich oder England wieder um einen geschickten Deutschen mehr reich werden,- und das zur Schande der deutschen Nation.“
  • Agar Germaniya, mening sevimli vatanim, siz bilganingizdek faxrlanadigan yurtim, meni qabul qilmasa, unda Xudo nomi bilan yana Fransiya yoki Angliya bir isteʼdodli nemis bilan boyiydi – bu esa nemis millati uchun uyatdir.
  • Leopold Mozartga yozilgan maktub (Vienna, 17 August 1782).

• Men Salzburgni deyarli qadrlamayman va arxiyepiskopni umuman hurmat qilmayman.
  • Leopold Mozartga yozilgan maktub (12 July 1783).

• Oʻlimni yaqindan oʻylab koʻrganimizda, u hayotimizning haqiqiy maqsadi ekanini tushunamiz. Soʻnggi yillarda men bu eng yaxshi va eng sodiq doʻst bilan shunchalik yaqinlashdimki, oʻlim tasviri endi meni qoʻrqitmaydi. Aksincha, u meni tinchlantiradi va taskin beradi. Men xudodan minnatdorman, chunki u menga oʻlim asl baxtimiz eshigini ochadigan kalit ekanini tushunish imkonini berdi. Men har kecha yotishdan oldin oʻylayman – hali yosh boʻlsam ham – ertangi kunni koʻrmasligim mumkin. Shunga qaramay, tanishlarimdan hech kim meni odamlar orasida tushkun yoki ranjigan deb aytolmaydi.
  • Leopold Mozartga yozilgan maktub (4 April 1787).

• Sanʼatimni mashq qilish men uchun oson boʻlib qolgan deb oʻylash xato. Ishonchim komilki, aziz doʻstim, kompozitsiyani oʻrganishga mendek koʻp eʼtibor bergan odam kam. Musiqadagi mashhur ustozlarning deyarli barchasining asarlarini men koʻp bora va sinchiklab oʻrganganman.
  • 1787-yilda Pragada aytilgan.

• Melodiya – musiqaning mohiyatidir. Men yaxshi melodiyani tez yuguruvchi otga qiyoslayman, kontrapunkt ustalarini esa oddiy yuk otlariga oʻxshataman. Shuning uchun maslahat shuki, ortiqcha urinmang va eski italyan maqolini eslang: Chi sa più, meno sa – kim koʻp bilsa, kam biladi.
  • Michael Kellyga aytilgan.

• Bugun kechasi men bilan qoling; siz mening oʻlayotganimni koʻrishingiz kerak. Men allaqachon tilimda oʻlimning taʼmini his qilayapman, oʻlim hidini sezayapman. Agar siz qolmasangiz, mening Constanzem yonida kim boʻladi?
  • 5 December 1791 kuni aytilgan.

• Men faqat shuni talab qilaman: siz butun dunyoga qoʻrqmasligingizni koʻrsating. Agar xohlasangiz jim boʻling, lekin zarur boʻlganda gapiring – va shunday gapiringki, odamlar buni eslab qolsin.
  • The Letters of Mozart & His Family (1938) asaridan.

Mozart haqidagi iqtiboslar

Karl Barth

• Ehtimol, farishtalar Xudoni madh etish vazifasini bajarayotganda faqat Bachni ijro etishar. Biroq men aminmanki, ular oʻzaro, en famille boʻlganlarida Mozartni ijro etishadi.
  • Wolfgang Amadeus Mozart (1956), Clarence K. Pott tarjimasi

• Mozart musiqasi har qanday mubolagʻadan, keskin uzilishlar va qarama-qarshiliklardan xoli. Quyosh porlaydi, ammo koʻzni qamashtirmaydi, kuydirmaydi va yoʻq qilmaydi. Osmon yer ustida yoyilib turadi, lekin uni bosib qoʻymaydi, ezmaydi va yutmaydi. Shuning uchun yer yerligicha qoladi, u osmonga qarshi titanik isyon bilan oʻzini himoya qilishga majbur emas. Toʻgʻri, zulmat, tartibsizlik, oʻlim va doʻzax ham paydo boʻladi, ammo ular bir lahza ham ustunlik qilmaydi. Hammasini anglagan holda, Mozart sirli markazdan turib musiqa yaratadi va shu tariqa oʻng va chap, yuqori va past chegaralarni biladi. U meʼyorni saqlaydi.
  • „Amadeus : Sin, Salvation and Salieri“ asarida keltirilgan, Saint Paul at the Movies : The Apostleʼs Dialogue with American Culture (1993) muallif Robert Jewett, 37-bet, hamda Melting the Venusberg : A Feminist Theology of Music (2004) muallif Heidi Epstein, 72-bet.

Ludwig van Beethoven

• Men oʻzimni har doim Mozartning eng buyuk muxlislaridan biri deb bilganman va hayotimning oxirigacha shunday boʻlib qolaman.
  • 6 February 1826, Abbe Maximilian Stadlerga yozilgan (u Mozartning „Requiem“ asari haqida yozgan maqolasini yuborgan), Beethoven: The Man and the Artist (2007), 39-betda keltirilgan.