Vladimir Lenin
| Vladimir Lenin | |
|---|---|
 | |
| Umumiy maʼlumotlar | |
| Tavalludi |
22-aprel 1870 Ulyanovsk |
| Vafoti |
21-yanvar 1924 Bolshiye Gorki |
| Qardosh loyihalar | |
Vladimir Ilich Lenin (ruscha: Владимир Ильич Ленин, haqiqiy familyasi Ulyanov; 10/22-aprel 1870-yil, Simbirsk – 21-yanvar 1924-yil, Gorki qishlogʻi, Moskva Guberniyasi) — rus va sovet ateisti hamda proletariat dohiysi, inqilobchi, Bolsheviklar partiyasining yaratuvchisi, 1917-yildagi Oktabr inqilobining tashkilotchilaridan biri, RSFSR va SSSR Xalq Sovet Kommisarlari raisi, faylasuf, marksistchi, nashriyotchi, marksizm-leninizm yoʻnalishining asoschisi, uchinchi kommunistik internationalning tashkilotchisi, Sovet imperiyasining asoschisi. Asosiy izlanish ishlari sohasi — falsafa va iqtisod.
A
[tahrirlash]- Agar ishchilar koʻproq ish haqi uchun ish tashlash qilsa, ular birlashadi. Ular yahudiylarning kaltaklanishiga qarshi ish tashlashganda, ular haqiqiy sotsialistlardir[1].
- Agar sotsializm burjuaziya madaniyati, kapitalizm madaniyati yaratgan texnikadan, madaniyatdan, apparatdan foydalanishni oʻrganmaganida u yuzaga chiqmagan boʻlur edi[2].
- Amaldagi internatsionalizm bitta va faqat bittadir; oʻz mamlakatingdagi revolyutsion harakat va revolyutsion kurashni rivojlantirish yoʻlida jonbozlik koʻrsatib ishlash, xuddi shunday kurashish, xuddi shunday yoʻlni, faqat shunday yoʻlni bemustasno barcha mamlakatlarda (tashviqot, hamdardlik, moddiy jihatdan) qoʻllab-quvvatlashdir[3].
B
[tahrirlash]- Barcha mamlakatlar ishchilarining birligi va qardoshlik ittifoqi boshqa xalqlar ustidan boʻladigan u yoki bu tarzdagi zulm bilan kelishi olmaydi[5].
- Barcha yaramas va ahmoqona milliy xurofotlarni uloqtirgan, barcha millat ishchilarini bir ittifoq qilib birlashtirgan taqdirdagina ishchilar sinfi nurqudrat boʻla oladi va kapitalga zarba berib, hayot farovonligiga chinakamiga erishadi[3].
- Biz doimo barcha millatlar proletariatining eng mustahkam birikuviga soʻzsiz intilishimiz kerak[5].
- Biz eng eski, qudratli, yovvoyi va yirtqich monarxiyalardan birini bir necha kun ichida yemirib tashladik... Biz barcha mamlakatlardagi million-million ishchilarda oʻz kuchlariga ishonch tugʻdirdik va ularni gʻayratga keltirdik. Biz hamma yerda xalqaro ishchilar revolyutsiyasi shiorini maydonga tashladik. Biz hamma mamlakatlarning imperialistik yirtqichlariga qarshi kurash eʼlon qildik[6].
- Bizlarga, yaʼni ongli velikorus proletarlariga milliy iftixor hissi yotmi? Albatta yot emas! Biz oʻz tilimizni va oʻz vatanimizni sevamiz... Bizda milliy iftixor hislari toʻlib yotibdi, chunki velikorus millati ham revolyutsion sinfni yaratdi, insoniyatga ozodlik va sotsializm uchun kurashning buyuk namunalarini koʻrsatishga qodir ekanligini ham isbot qilib berdi[7].
- Biz millatlarning ixtiyoriy ittifoqini istaymiz, — bu tarzdagi ittifoq, bir millatning ikkinchi millat tomonidan ezilishiga yoʻl qoʻymasligi kerak... toʻla ishonch, ongli ravishda qardoshlik birligiga va bus-butun ixtiyoriy rozilik asosiga qurilgan boʻlishi kerak[5].
- ...Bizning kommunistik xoʻjalik qurilishimiz kelajak sotsialistik Yevropa va Osiyo uchun oʻrnak boʻladi.
- ...Bizning Sovet sotsialistik respublikamiz xalqaro sotsializm mashʼali sifatida, barcha mehnatkash ommaga namuna sifatida metindek mustahkam turadi[8].
- Bizning vazifamiz yangi davlat — sotsialistik davlat qurishdir. Ana shu yoʻlda biz hormay-tolmay ishlayveramiz va bizni hech qanday toʻsiq qoʻrqita olmaydi va toʻxtata olmaydi[8].
- ...Biz shunday xalqmizki, — alohida xizmatlarimiz yoki tarixan oldindan belgilab qoʻyilgan yoʻlimiz tufayli emas, balki tarixiy vaziyatlarning alogida mos keluvi tufayli, — xalqaro sotsialistik revolyutsiya bayrogʻini koʻtarish sharafini oʻz zimmamizga olganmiz[6].
D
[tahrirlash]- Dialektika uchun quruqdan-quruq inkor, bekordan-bekor inkor, skeptik inkor, ikkilanish, gumonsirash xarakterli emas, dialektika, shubhasiz, oʻzida inkor elementiga va shu bilan birga oʻzining gʻoyat muhim elementiga egadir, — yoʻq, dialektika uchun aloqadorlikning momenti sifatidagi, taraqqiyotning momenti sifatidagi inkor, ijobiyni saqlab qolish yoʻli bilan boʻladigan, yaʼni har qanday ikkilanishlarsiz, har qanday eklektikasiz inkor xarakterlidir[2].
E
[tahrirlash]- Eski dunyoga, milliy zulm, milliy nizolar yoki milliy ayirmachilik dunyosiga ishchilar hamma millat mehnatkashlarining birlashgan dunyosini qarshi qoʻyadilar, bu dunyoga bironta ham tengsizlikka, kishini kishi zarracha ham ezishiga oʻrin qolmaydi[9].
F
[tahrirlash]- Faqat barcha mamlakat mehnatkashlarining sotsialistik ittifoqigina milliy taʼqib va nizolarni keltirib chiqaruvchi har qanday zaminga barham bera oladi[10].
G
[tahrirlash]- Goʻzallikni saqlamoq kerak, uni namuna sifatida olmoq, hatto u „eski“ boʻlganda ham unga asoslanmoq lozim. Nima uchun biz bundan keyingi taraqqiyot uchun boshlangʻich nuqta sifatidagi chinakam nafislikdan yuz oʻgirishimiz, u faqat „eski“ boʻlganligi sababligina undan voz kechishimiz kerak?[2].
I
[tahrirlash]- Iqtisodiy hisob, xuddi internatsionalizm va demokratizmning instinkti va ongidek, sotsialistik jamiyatdagi barcha millatlarning tezda yaqinlashuvi va birlashuvini taqozo etadi[11].
- Ishchilar sinf manfaati va uning kapitalizmga qarshi kurashi barcha millat ishchilari bilan mustahkam hamkorlik va bus-butun hamjihatlikni talab etadi, burjuaziyaning millatchilik siyosatiga, u qaysi millatga taalluqli boʻlmasin, qaqshatqich zarba berishni talab etadi[11].
J
[tahrirlash]K
[tahrirlash]- Kapital xalqaro kuchdir, bu kuchni yengmoq uchun ishchilarning xalqaro ittifoqi, ularning xalqaro birodarligi kerak. Biz — milliy adovatning, milliy nizoning, milliy ayirmachilikning dushmanimiz. Biz — xalqarochilar, internatsionalistlarmiz[11].
- Kapitalizm qoldirgan barcha madaniyatni qabul qilib olish va unga asoslanib sotsializm qurish lozim. Barcha fan, barcha texnika, barcha bilim, sanʼatni qabul qilib olish lozim. Bularsiz biz kommunistik jamiyat hayotini qurolmaymiz[2].
- Kimki millatchilik nuqtai nazariga oʻtgan ekan, u tabiiyki, oʻz millatini Xitoy devori bilan oʻrab olish istagigacha borib yetadi, u hatto har bir shahar, har bir joy va qishloqni alohida-alohida devor bilan oʻrab olishdan ham uyalmaydi, u hatto oʻzining ajratish va maydalab yuborish taktikasi bilan barcha millat, barcha irq va turli tillarda gapiruvchi va birlashtirishdan iborat boʻlgan ulugʻ maqsadni yoʻqqa chiqarishdan ham uyalmaydi[11].
- Kommunistik axloq negizida kommunizmni mustahkamlash va uni kamolga yetkazish uchun kurash yotadi[4].
M
[tahrirlash]- Madaniyatni yuksaltirmoq uchun madaniyat tarixiga, kishilikning barcha madaniy merosiga murojaat etmoq zarur[2].
- ...Marksizm burjuaziya davrining eng qimmatli yutuqlarini aslo inkor etmadi, balki, aksincha, insoniyat tafakkuri va madaniyati ikki ming yillikdan koʻproq taraqqiyotida erishgan qimmatli narsalarning barini oʻzlashtirdi va qaytadan ishlab chiqdi[2].
- Marksizm millatchilik bilan u qanchalik „adolatli“, „sof“, nozik va madaniylashgan boʻlmasin, kelisha olmaydi. Marksizm har qanday millatchilik oʻrniga internatsionalizmni ilgari suradi[11].
- Millatlarning toʻla keng huquqliligi va davlatlarning gʻoyat izchil demokratizmiga asoslangan barcha millat ishchilarining birligi — bizning shiorimizdir[5].
- Millatchilikni mustahkamlashning har qandayini proletariat qoʻllay olmaydi[11].
O
[tahrirlash]- Odamni qullikda ayblash mumkin emas; lekin ozodlik uchun, mening kurashimdan qochibgina qolmay, balki uning qulligini oqlaydigan va maqtaydigan qul, jirkanch parazit, gʻazab, nafrat va nafratni qoʻzgʻatadigan yoqimli quldir[13].
P
[tahrirlash]- Proletar madaniyati insoniyatning kapitalistik jamiyat, pomeshchiklar jamiyati, amaldorlar jamiyati zulmi ostida yaratgan bilim boyliklarining qonuniny taraqqiysidan iborat boʻlmogʻi lozim[2].
Q
[tahrirlash]- Qadimdan aytilganki, inqilobiy nazariyasiz hech qanday inqilobiy harakat boʻlishi mumkin emas va bugungi kunda buni isbotlash kerak emas[14].
R
[tahrirlash]- Revolyutsiyani, yaʼni mazlumlarning zolimlarga qarshi buyuk, birdan-bir qonuniy va adolatli urushini boshlash shaʼrafi va baxti birinchi boʻlib rus ishchilari zimmasiga tushdi[6].
- Rossiya inqilobi butun dunyoga sotsializm yoʻlini yoritib berdi va burjuaziyaga uning tantanasining tanazzuli yaqinlashib kelayotganini koʻrsatdi[15].
- Rossiya Sovet Sotsialistik Respublikasi namunasi butun dunyo xalqlari oldida jonli timsol sifatida turadi va bu timsolning tashviqiy, revolyutsionlashtiruvchi taʼsiri nihoyatda qudratli boʻladi[15].
- Rusni haqiqatan ham qudratli va farovon qilish uchun, — bizda tabiiy boyliklardan, yetarli miqdordagi kishilardan va buyuk revolyutsiya natijasida xalq ijodining ajoyib surʼatda kengayishidan iborat material mavjuddir[8].
- Rus revolyutsiyasi butun dunyo mamlakatlariga uchqunlar tashladi va haddidan oshgan imperializmni jar yoqasiga yana ham yaqinroq surib qoʻydi[6].
S
[tahrirlash]- Sotsialistlar millatlarning har qanday ezilishiga qarshi kurashmay turib, oʻzlarining ulugʻ maqsadlariga erisha olmaydilar[5].
- Sovet harakati... Rossiyada qoʻlga kiritilgan, endilikda butun dunyoga yoyilayotgan, oʻzining birgina nomi bilan ishchilarga butun bir programma beradigan forma shudir[8].
V
[tahrirlash]- Vatan, yaʼni mazkur siyosiy, madaniy va sotsial muhit proletariatning sinfiy kurashida eng qudratli omil hisoblanadi... Proletariat oʻz kurashida siyosiy, sotsial hamda madaniy sharoitlarga befarqlik va loqaydlik bilan munosabat bildira olmaydi, binobarin, u oʻz mamlakati taqdiriga ham befarq qaray olmaydi[7].
X
[tahrirlash]- Xorijdagi yaxshi narsalarni ikki qoʻllab yigʻib olmoq darkor[16].
Sh
[tahrirlash]- Shunaqangi oʻtkir soʻzlar boʻladiki, ular ancha murakkab hodisalarning mohiyatini ham ajoyib aniqlik bilan ifodalab beradi[17].
Vladimir Lenin haqida
[tahrirlash]Endilikda Leninning ishi oʻsib hammayoqni qamrab oldi. Insoniyat uchun ahamiyatli boʻlgan biron-bir voqea yoʻqki, u Lenin bilan, inqilob bilan bogʻlanmagan boʻlsin[18]. | |
| — Martin Andersen-Nekse |
Manbalar
[tahrirlash]- ↑ Marksizm ve Ezilenler
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Voronsov 1989, s. 5.
- ↑ 3,0 3,1 Voronsov 1989, s. 24.
- ↑ 4,0 4,1 Voronsov 1989, s. 26.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Voronsov 1989, s. 23.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Voronsov 1989, s. 12.
- ↑ 7,0 7,1 Voronsov 1989, s. 16.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 Voronsov 1989, s. 15.
- ↑ Voronsov 1989, ss. 21–22.
- ↑ Voronsov 1989, ss. 22–23.
- ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 Voronsov 1989, s. 22.
- ↑ Voronsov 1989, s. 29.
- ↑ Ulusların Kendi Kaderlerini Tayin Hakkı, Lenin, Sayfa 126
- ↑ Ne Yapmalı?
- ↑ 15,0 15,1 Voronsov 1989, s. 13.
- ↑ Voronsov 1989, s. 25.
- ↑ Voronsov 1989, s. 8.
- ↑ Voronsov 1989, s. 14.
Adabiyotlar
[tahrirlash]- Voronsov, Vladimir. Tafakkur gulshani, Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi, Toshkent: Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti, 1989 — 464-bet. ISBN 5-635-00915-X.
