Dushman

Dushman
	;
Qardosh loyihalar
	Vikipediyadagi maqola Vikimaʼlumotlar sahifasi Vikilugʻatdagi maʼnolari

Dushman (forscha: دُشْمَن‎‎) — dunyoqarashi, manfaatlari, xatti-harakati bir-biriga qarama-qarshi boʻlgan, oʻzaro gʻanim, raqib sifatidagi tomonlarning har biri.

A

Azizim, dushmanning uzrnamo soʻzlarini eshitib, gʻurur otiga minmaginki, u qanchalik tamalluq qilmasin, yalinib yolbormasin, baribir uning soʻzlari makru hiyladan xoli boʻlmaydi. Adovat niholi uning siynasida barqaror ekan, bu niholning mevasi zarardan oʻzga narsa boʻlmaydi.
Bayt:
Dushmanga ishonmoq samarasi gʻam,
Gʻaflat tuxmin eggan tortajak alam!^[1]

— Xoja Samandar Termiziy

Azizim, sen dushman soʻzlariga darhol ishonib qoʻya qolma, uning soʻzlari hiyla va aldovdan iborat boʻlib, u oʻz maqsadiga erishish uchun oʻzini nihoyatda muloyim qilib koʻrsatadi. Ichki olamini tashqi olami bilan boʻyab koʻrsatadi. Seni gʻaflatda koʻrgach, tadbir oʻqini maqsad nishoniga uradi. U paytda chora-tadbir koʻrish fursati utgan boʻlib, hasrat va nadomat yordam bermaydi!^[2]

— Xoja Samandar Termiziy

B

Bitta dushmaning — koʻp, doʻstlaring minglab boʻlsa ham — oz^[3].

— Rudakiy

D

Dushman agar doʻstlik lofini ursa,
Aql sohiblari sanamas hech doʻst.
Ilon ilonlikcha qoladi doim,
Teri oʻzgartirib, tashlasa-da poʻst!^[2]

— Xoja Samandar Termiziy

Dushman bilan hamsuhbat boʻlganingda ham oʻzingni undan baland tutma!^[4]

— Muʼiniddin Juvayniy

Dushmandan soʻng bir kun boʻlsa ham yashamoq maqsadga yetmoq bilan teng.

— Otalar soʻzi^[5]

Dushmanga boʻyin egish oʻlimdir.

— Otalar soʻzi^[5]

Dushmanga qarshi hiyla ishlatmasang, dushman hiylasidan oʻlasan.

— Otalar soʻzi^[5]

Dushman ham uch xil boʻladi: dushman, doʻstingning dushmani, dushmanning doʻsti^[6].

— Yusufiy

Dushmani koʻpning rohati kam boʻladi.

— Otalar soʻzi^[2]

Dushman ishi avval hiyla-yu nayrang,
Soʻng hujum boshlaydi, qiladi garang.
Bu selning yoʻllari toʻsilmasa gar,
Yuzlanar behisob fitna-yu zarar.
Fitna yoʻlin bugun toʻsmasang mahkam,
Ertaga koʻchayar boʻlib mustahkam!^[2]

— Xoja Samandar Termiziy

Dushmaningdan uzoq boʻl!^[6]

— Umar ibn Xattob

Dushmaning makr aylasa, undan hiyla bilan qutil, agar temirni tuzatmoqchi boʻlsang, temir bosqon bilan ur^[6].

— Ahmad Donish

Dushman odatda doʻstdan chiqadi^[3].

— Afandi Kofiyev

Dushman qasd aylasa yoʻqotmoq uchun,
Oqil boʻlsang jiddu-jahd ayla tamom.
Maqsad hosil boʻlsa baxtga yetarsan,
Aksi boʻlsa, maʼzur tutarlar mudom!^[2]

— Xoja Samandar Termiziy

Dushman soʻzlariga ishonsa kishi,
Pushaymon tortishdir oqibat ishi!^[1]

— Xoja Samandar Termiziy

Dushman yuziga kulib boq.

— Otalar soʻzi^[5]

Dushmanning koʻpligi ogʻir xastalikdan ham xavfli.

— Otalar soʻzi^[5]

Doʻstga ham, dushmanga ham yaxshilik qilish yaxshidir. Agar doʻstingga yomonlik qilsang, u senga dushman, dushmaningga yaxshilik qilsang, u senga doʻst boʻladi^[7].

— Umar Xayyom

Doʻstlar fikridin va dushmanlar makridin beparvoligʻ joiz ermas va bu ish nadomatdin oʻzga natija bermas^[8].

— Alisher Navoiy

G

Gohi kulib boqsa, gohi tund inson,
Undan uzoq yurgan maʼqul har qachon!^[5]

— Otalar soʻzi

H

Har qancha yaxshilik koʻrsatilganda ham, dushman qoʻlidan dushmanlikdan boʻlak ish kelmaydi^[9].

— Abdurazzoq Samarqandiy

K

Kimki aybsiz doʻst axtarsa — doʻsti kamayadi. Kimki doʻstini xatosi uchun itobga olsa — dushmani koʻpayadi^[3].

— Muʼiniddin Juvayniy

Kimki dushmandan qilmadi hazar,
Oqibat undan koʻradi zarar^[10].

— Farididdin Attor

Kimning doʻst va kimning dushmanligi ogʻir kunlarda bilinadi^[5].

— Otalar soʻzi

Kishi dushmanidan qutulmagunicha erkin nafas ololmaydi^[9].

— Yusufiy

M

Mingta odamni oʻzingga doʻst qilaman deb, bitta odamni dushmanga aylantirma, chunki doʻst mingta boʻlsa oz, dushman bitta boʻlsa koʻpdir.

— Otalar soʻzi^[11]

O

Oqil kishilar doʻst bilan dushmanni, dushman bilan doʻstni almashtirmaydilar^[12].

— Abdurazzoq Samarqandiy

Otangni dushmani senga hech vaqt doʻst boʻlmaydi.

— Otalar soʻzi^[2]

T

Toʻrt narsa borki ozi ham koʻp: olov, dushmanlik, faqirlik, xastalik^[8].

— Jaʼfar Sodiq

Toʻzgan paxta boʻz boʻlmas, qadimiy yov doʻst boʻlmas^[1].

— Qoʻrqut ota kitobidan

Z

Ziyon yetkazmaydigan dushman, yaxshilik qilmaydigan doʻstdan afzal^[2].

— Otalar soʻzi

Gʻ

Gʻanim soʻziga kirish — xatolik, ammo unga teskari ish tutmoq uchun uni tinglamoq darkor. Bu — chinakam haq yoʻldir^[8].

— Saʼdiy Sheroziy

Oʻ

Oʻz yovin parvarish qilgan odam xom,
Jahonda chiqarar axmoq degan nom^[9].

— Abulqosim Firdavsiy

Manbalar

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 Xomidiy & Hasaniy 1997, s. 50.
↑ ^2,0 ^2,1 ^2,2 ^2,3 ^2,4 ^2,5 ^2,6 Xomidiy & Hasaniy 1997, s. 52.
↑ ^3,0 ^3,1 ^3,2 Tursun 2006, s. 166.
↑ Tursun 2006, s. 173.
↑ ^5,0 ^5,1 ^5,2 ^5,3 ^5,4 ^5,5 ^5,6 Xomidiy & Hasaniy 1997, s. 53.
↑ ^6,0 ^6,1 ^6,2 Tursun 2006, s. 168.
↑ Tursun 2006, s. 164.
↑ ^8,0 ^8,1 ^8,2 Tursun 2006, s. 165.
↑ ^9,0 ^9,1 ^9,2 Tursun 2006, s. 169.
↑ Tursun 2006, s. 170.
↑ Xomidiy & Hasaniy 1997, s. 127.
↑ Tursun 2006, s. 172.

Adabiyotlar

Xomidiy, Hamidjon; Hasaniy, Mahmud. Mashriqzamin hikmat boʻstoni. Toshkent: „Sharq“ nashriyotmatbaa konserni, 1997 — 251-bet. ISBN 978-9943-00-130-5.
Tursun, Ahmad. Sharq donishmandlari hikmatlari. Toshkent: „Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, 2006 — 208-bet.

Havolalar

[FOOTNOTEXomidiyHasaniy199750-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 Xomidiy & Hasaniy 1997, s. 50.

[FOOTNOTEXomidiyHasaniy199752-2] 2,0 ^2,1 ^2,2 ^2,3 ^2,4 ^2,5 ^2,6 Xomidiy & Hasaniy 1997, s. 52.

[FOOTNOTETursun2006166-3] 3,0 ^3,1 ^3,2 Tursun 2006, s. 166.

[FOOTNOTETursun2006173-4] Tursun 2006, s. 173.

[FOOTNOTEXomidiyHasaniy199753-5] 5,0 ^5,1 ^5,2 ^5,3 ^5,4 ^5,5 ^5,6 Xomidiy & Hasaniy 1997, s. 53.

[FOOTNOTETursun2006168-6] 6,0 ^6,1 ^6,2 Tursun 2006, s. 168.

[FOOTNOTETursun2006164-7] Tursun 2006, s. 164.

[FOOTNOTETursun2006165-8] 8,0 ^8,1 ^8,2 Tursun 2006, s. 165.

[FOOTNOTETursun2006169-9] 9,0 ^9,1 ^9,2 Tursun 2006, s. 169.

[FOOTNOTETursun2006170-10] Tursun 2006, s. 170.

[FOOTNOTEXomidiyHasaniy1997127-11] Xomidiy & Hasaniy 1997, s. 127.

[FOOTNOTETursun2006172-12] Tursun 2006, s. 172.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]