Hayo

Hayo
	;
Qardosh loyihalar
	Vikipediyadagi maqola Vikimaʼlumotlar sahifasi Vikilugʻatdagi maʼnolari Vikiombordagi tasvirlar

Hayo – axloqshunoslik tushunchasi. Muhim axloqiy meʼyor, ayni paytda xulqiy goʻzallikning asosiy belgilaridan biri. Hayo uyat hissi bilan oʻxshash boʻlsa-da, aslida andisha va iboga yaqin fazilat tarzida namoyon boʻladi, u nafosat bilan uygʻunlashib ketadi.

A

Agar oradan sharm-u hayo koʻtarilsa va kishi kishidan uyalmasa, olam nizomiga xalal yetadi^[1].

— Husayn Voiz Koshifiy

B

Bandaning oʻz-oʻzini kam tanib, oʻz-oʻzini kam anglaganining alomati undagi hayo va Allohdan qoʻrquvning kamligidir^[2].

— Ahmad Antokiy

E

Elga sharaf kelmadi johu nasab,
Lek sharaf keldi hayo-u adab^[3].

— Alisher Navoiy

Erkagu ayollar uchun eng chiroyli husn — sharmu hayodir^[4]^[5].

— Abdulloh Muqri

Eshigingni yopasan, pardalaringni tushirasan, odamlardan uyalasan, ammo qalbingdagi Qurʼondan, har bir maxfiy narsani bilguvchi ulugʻ Zotdan hayo qilmaysan^[6].

— Fuzayl ibn Iyoz

F

Fosiqdan hayo tilama, zolimdan — vafo^[1].

— Alisher Navoiy

H

Har bir aql egasi sharm-u hayo yoʻlida mustahkam turishni oʻz hayoti ravnaqining sababi qilib olsa, zamonaning kattakichigi uning huzuriga va suhbatiga xaridor boʻladilar, odamlarning muhabbati unga nisbatan kundan-kunga oshaveradi, hurmat niholi esa doʻstlar bahorining tarbiyasi bilan maqbullik bogʻida nashʼu namo topaveradi. Ehtirom bogʻining gullari hamisha koʻz shamolining zararidan tanazzulga yuz tutmaydi^[2].

— Barxurdor ibn Mahmud

Hayo ikki xil boʻladi: siz bilan odamlar orasidagi hayo, Alloh bilan sizning orangizdagi hayo. Odamlar bilan sizning orangizdagi hayo qarash halol boʻlmagan narsalardan koʻzingizni toʻsishingizdir. Siz bilan Alloh oʻrtasidagi hayo Allohning neʼmatlarini bilmogʻingiz va soʻngra Unga gunoh qilishdan uyalishingizdir^[3].

— Abu Lays Samarqandiy

Hayo — insonning abadiy goʻzalligi va latofatidir. Hayosiz yuz jonsiz jasadga oʻxshaydi^[1].

— Abu Ali ibn Sino

Hayo kishilarni yomon yoʻldan qaytaruvchi va yaxshilik sari undovchidir. Kimning hayosi boʻlmasa, uning uyati boʻlmaydi. Barcha qabih ishlarni qilishdan ham qaytmaydi. Kishida hayo boʻlsa, nafs uning ustidan hokim boʻlolmaydi va oʻz yoʻliga sololmaydi^[4]^[5].

— Muhammad Javhar Zamindor

Hayo, nomus imona dalildur,
Hayosiz doimo xor-u zalildur^[6].

— Abdulla Avloniy

Hayo pardasi ila oʻralmish insonlarning iffat pardasi yirtilmas^[5].

— Abdulla Avloniy

Hayo tuxumin qoʻldan bersa gar odam,
Gʻayrat binosining qaddi boʻlur xam^[3].

— Mirzo Bedil

Hayo va andisha dunyoda tartib saqlashning muhim shartlaridan biri hisoblanadi. Hayo yoʻqolsa, hech kimda vijdon ham qolmaydi. (U holda) dunyoda tartib buziladi. Kishilar bir-biriga befarq qaraydigan boʻladilar^[6].

— Husayn Voiz Koshifiy

K

Kim farzandini kichikligidayoq hayosizlikka oʻrgatsa, ularni katta boʻlishgach, hayoga oʻrgata olmaydi.

— Tohir Malik, „Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari. Oʻn ikkinchi gurung: Vijdon niqobi. 335-bet.

Kishidan hayo ketsa, tezdagina balo yetib keladi^[6].

— Muhammad Zehniy

M

Makorimul-axloq (yuksak xulq) quyidagi oʻn xislatdan iboratdir: saxovat va hayo, rostgoʻylik va omonatni joyiga berish, kamtarlik va rashk, shijoat va halimlik, sabr va shukr^[7].

— Ali ibn Abu Tolib

Y

Yoʻlbars ila sherni yenggan mard kishi,
Boʻyin egib tursa, bu hayo ishi^[5].

— Mirzo Bedil

Yolgʻonligi avvaldan maʼlum gapni haqiqat deyishdan ham ortiq hayosizlik yoʻq^[8].

— Qobus

Manbalar

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 Tursun 2006, s. 160.
↑ ^2,0 ^2,1 Tursun 2006, s. 163.
↑ ^3,0 ^3,1 ^3,2 Tursun 2006, s. 161.
↑ ^4,0 ^4,1 Ahmad Muhammad. Sharq haqni topdi..., (Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari), Toshkent: „Sharq“ nashriyoti, 2006 — 124-bet.
↑ ^5,0 ^5,1 ^5,2 ^5,3 Tursun 2006, s. 162.
↑ ^6,0 ^6,1 ^6,2 ^6,3 Tursun 2006, s. 159.
↑ Tursun 2006, s. 122.
↑ Tursun 2006, s. 146.

Adabiyotlar

Tursun, Ahmad. Sharq donishmandlari hikmatlari. Toshkent: „Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, 2006 — 208-bet.

[FOOTNOTETursun2006160-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 Tursun 2006, s. 160.

[FOOTNOTETursun2006163-2] 2,0 ^2,1 Tursun 2006, s. 163.

[FOOTNOTETursun2006161-3] 3,0 ^3,1 ^3,2 Tursun 2006, s. 161.

[Sharq-4] 4,0 ^4,1 Ahmad Muhammad. Sharq haqni topdi..., (Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari), Toshkent: „Sharq“ nashriyoti, 2006 — 124-bet.

[FOOTNOTETursun2006162-5] 5,0 ^5,1 ^5,2 ^5,3 Tursun 2006, s. 162.

[FOOTNOTETursun2006159-6] 6,0 ^6,1 ^6,2 ^6,3 Tursun 2006, s. 159.

[FOOTNOTETursun2006122-7] Tursun 2006, s. 122.

[FOOTNOTETursun2006146-8] Tursun 2006, s. 146.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]