Abu Rayhon Beruniy
| Abu Rayhon Beruniy | |
|---|---|
 | |
| Umumiy maʼlumotlar | |
| Tavalludi |
4-sentyabr 973 Kot |
| Vafoti |
9-dekabr 1048 Gʻazna |
| Qardosh loyihalar | |
Abu Rayhon Beruniy (4-sentyabr 973-yil, Kat, Xorazm, – 13-dekabr 1048-yil, Gʻazna) – Islom oltin davrining zabardast Xorazmlik qomusiy allomalaridan biri. Gʻarb tillarida uning ismi Aliboron deb ham atalgan.
A
[tahrirlash]- Asalarilar ham oʻz jinsidan boʻlaturib ishlamay, uyadagi asalni bekorga yeb yotadiganlarini oʻldirib tashlaydilar[1][2].
B
[tahrirlash]- Bilimning shundayki, u yalangʻoch boʻlganingda ham oʻzing bilan qoladi uni hammomga kirganingda suv ham yoʻqota olmaydi[3].
- Bilim – qaytarish va takrorlash mevasidir[3].
- Bilimsiz kishilarning koʻngli xurofotga moyil boʻladi[1][4].
- Bugunning chorasini koʻrib, ertaga ehtiyoji qolmagan kishi aqllidir[1][5].
- Bu kunning tadbiri sababli ertaning tadbiriga ehtiyoji qolmagan kishi aqllidur[3].
- Buzuq niyatli va yomon axloqli kishilar oʻrtaga kirib olishi bilan ish toʻgʻri boʻlmaydi[1][6].
D
[tahrirlash]- Donishmand va olimlarning xulqlaridan oʻrnak olish yaxshi xulqni tiriltiradi, yomonni yoʻq qiladi[1][7].
- Doʻstlar va xayrixohlik qiluvchilar yomonni yaxshi qilib koʻrsatishga, xalal yetadigan yoʻlni toʻsishga, goʻzallikni izhor etishga va yaxshiliklarga nisbat berishga tirishadilar[3].
F
[tahrirlash]- Fanlarning foydasi ular yordamida oltin va kumushlarni qoʻlga kiritish emas, balki ular tufayli zarur narsalarga erishishdir[3].
H
[tahrirlash]- Haddan ortiq gʻazab vahshiylik keltiradi va bevaqt qilingan lutf obroʻni ketkazadi[1].
- Har bir kun uchun haq va haqiqat hozir narsa[1][8].
- Har bir yangi narsada lazzat bor[1][5].
- Hasad bilan gʻazab ikki qanot boʻlib harakatga kelsa, toza va chiroyli hayotlarni xira va kuduratli qilib yuboradi[1].
- Hatto (dehqonlar) oyga qarab urugʻlar sochish, ekish, koʻchatlar oʻtqazish, payvand qilish va changlatish, hayvonlarni urchitish va boshqa vaqtlarni aniqlaydilar[3].
- Hayvonlarning tabiatlarida kushandalaridan nafratlanish, dushmandan oʻzini qoʻriqlash bor[1].
I
[tahrirlash]- Ikkala daʼvogar rozi boʻlishibdi-yu, qozi rozi boʻlmabdi[1][9].
- Ilmning turi koʻp. Ularning soni yanada ortadi, qachon-ki insonlar ilmga eʼtibor bersa va ziyolilarni qadrlasa. Bu ishni eng birinchi qilishi kerak boʻlganlar – rahbarlardir[10].
- Inson oʻz suratini oʻzgartirishdan ojiz boʻlsa ham, tilsiz hayvondan orqada qolishni istamasa, nafsni tozalashdan ojiz boʻlmaydi[3].
J
[tahrirlash]- Jonli mavjudotning barchasi, shu jumladan insonning oʻzi ham, tabiiy ravishda paydo boʻlgan va u tabiatning rivojlanishi va oʻzgarishining natijasi hisoblanadi[3].
- Joʻrttaga oʻz soʻzida turib olgan bilimsiz kishi bilan bahslashish na maqsad egasiga va na maqsadga biror foyda yetkazmaydi[1][7].
K
[tahrirlash]- Kimda kim oʻz izlanishlarining afzalligi qonuniyatlarini izlab topishda deb bilarkan, ul albatta, hamisha oʻz qarashlarini amalda isbotlash yoʻlidan boradi[3].
- Kishini koʻngli kelishgan va tartibli har narsaga qiziqadi, tartibsiz narsalardan nafratlanadi[3].
- Kishi oʻz mehnat va mashaqqat chekishlari jarayonida garchi u insonlarning eng aqllisi va eng ziyraga boʻlsa ham, hamisha shodu xursandlikni orzu qilib, sevinch keltiradigan narsalarga moyil boʻladi va yolgʻon koʻriladigan narsalardan tortinadi...[3]
- Komil narsa ortiqchalikni ham, kamchilikni ham qabul etmaydi[1][11].
- Koʻz bilan koʻrgan eshitgandan afzalroqdir[1][12].
M
[tahrirlash]- Mardi maydon shunday odam boʻladiki, ertayu-kech dushmanga zararu, doʻstga foyda keltiradi[3].
- Minnat qilish berilgan ehsonni yoʻqqa chiqaradi[1][13].
N
[tahrirlash]- Neʼmatning qadri u yoʻqolgandagina bilinadi[1][14].
O
[tahrirlash]- Odamgarchiligi bor mard kishi oʻzidan va oʻziniki ekanligiga hech kim tortishib oʻtirmaydigan narsadan boshqasiga egalik qilmaydi[1][15].
- Odamlarning tuban darajalisi ham oʻzidan tubanroq boʻlgan birovga egalik va raislik qilishdan xoli emas[1][16].
- Odamlar bilmagan narsalariga dushmanlik koʻzi bilan qaraydilar[1][17].
- Odamlar yoqtirgan kishilari tarafini olib, yomon koʻrgan kishilarini taʼna qilishadi[1][18].
T
[tahrirlash]- Tenglik hukm surgan joyda sotqin, aldamchi ehtiroslar, gʻam-gʻussa boʻlmaydi[1][19].
- Tillarning turlicha boʻlishiga sabab — odamlarning guruhlarga ajralib ketishi, bir-biridan uzoq turishi, ularning har birida bir-biriga ehtiyoj tugʻilishidir[1][20].
U
[tahrirlash]Y
[tahrirlash]- Yolgʻonchilikdan chetlanib, rostgoʻylikka yopishgan kishini boshqa odam u yoqda tursin, yolgʻonchining oʻzi ham sevib maqtaydi[1][22].
- Yolgʻonchilik kishini adolatdan yuz oʻgirtiradi[3].
- Yomonlikni shaxobchalari koʻp boʻlsa ham, ularning asosi tamaʼ, gʻazab va ilmsizlikdir[3].
- Yunon faylasuflari avom xalqi uchun emas, balki yuqori tabaqalari uchun usul va qoidalar ishlab chiqqanlar[1][23].
Oʻ
[tahrirlash]Manbalar
[tahrirlash]- ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 1,21 1,22 1,23 1,24 1,25 Ahmad Muhammad. Sharq haqni topdi..., (Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari), Toshkent: „Sharq“ nashriyoti, 2006 — 124-bet.
- ↑ Tursun 2006, s. 87.
- ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 Hamidjon Xomidiy; Mahmud Hasaniy. Mashriqzamin hikmat boʻstoni. Toshkent: „Sharq“ nashriyotmatbaa konserni, 1997-yil — 251-bet.
- ↑ Tursun 2006, s. 11.
- ↑ 5,0 5,1 Tursun 2006, s. 76.
- ↑ Tursun 2006, s. 126.
- ↑ 7,0 7,1 Tursun 2006, s. 62.
- ↑ Tursun 2006, s. 106.
- ↑ Tursun 2006, s. 105.
- ↑ Sanjar Xoʻja. Hayotimiz kengurulari. Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said: . Toshkent: Muharrir nashriyoti, 2022 — 160-bet.
- ↑ Tursun 2006, s. 136.
- ↑ Tursun 2006, s. 145.
- ↑ Tursun 2006, s. 103.
- ↑ Tursun 2006, s. 86.
- ↑ Tursun 2006, s. 110.
- ↑ Tursun 2006, s. 108.
- ↑ Tursun 2006, s. 58.
- ↑ Tursun 2006, s. 135.
- ↑ Tursun 2006, s. 109.
- ↑ Tursun 2006, s. 147.
- ↑ Tursun 2006, s. 116.
- ↑ Tursun 2006, s. 144.
- ↑ Tursun 2006, s. 59.
- ↑ Tursun 2006, s. 127.
Adabiyotlar
[tahrirlash]- Xomidiy, Hamidjon; Hasaniy, Mahmud. Mashriqzamin hikmat boʻstoni. Toshkent: „Sharq“ nashriyotmatbaa konserni, 1997 — 251-bet. ISBN 978-9943-00-130-5.
- Tursun, Ahmad. Sharq donishmandlari hikmatlari. Toshkent: „Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, 2006 — 208-bet.